مروری گذرا بر روایات پیامبر و اهل
بیت(ع) به خوبی نشان میدهد که از منظر فرهنگ ناب شیعه، زیارت امام
حسین(ع)، گریه و سوگواری بر مصائب آن امام و بزرگداشت ایام شهادت آن حضرت و
یاران مظلومش، از جایگاه بلند و برجستهای برخوردار است. روایات معتبر
اسلامی از اهمیت این مسئله و تأکید پیشوایان دین بر زنده نگهداشتن یاد و
خاطره جانبازیهای شهیدان کربلا حکایت میکند. تعابیری که در روایات ما در
اینباره وارد شده و پاداشهای گوناگونی که بر این امر مژده داده شده است،
بسیار شگفتانگیز است.
امام
صادق(ع) فرمود: خداوند خیر هر کس را بخواهد، دوستی امام حسین و دوستی زیارت
او را در دلش میافکند و برای هر کس بد بخواهد، بغض امام حسین و بغض زیارت
او را در قلبش قرار میدهد(1)، امام رضا(ع) فرمود: هر کس اباعبدالله را در
کنار نهر فرات زیارت کند، مانند کسی است که خداوند را در بالای عرش زیارت
کرده است.(2)
محمد بن مسلم از
امام باقر(ع) روایت کرده است که فرمود: اگر مردم میدانستند چه برکاتی در
زیارت امام حسین(ع) نهفته است، از اشتیاق زیارت او میمردند و نفسهاشان
از حسرت به شماره میافتاد! گفتم مگر چه برکاتی در زیارت امام حسین(ع)
نهفته است؟ امام(ع) فرمود: هر کس امام حسین(ع) را از روی اشتیاق زیارت
کند، خداوند پاداش هزار حج مقبول و هزار عمر پاکیزه و پاداش هزار شهید از
شهدای بدر و پاداش هزار روزهدار و ثواب هزار صدقه مقبول و پاداش آزادی
بندهای که برای خدا آزاد شده باشد، برای او مقرر میفرماید!(3)
روایات اهل بیت(ع) در فضیلت زیارت امام حسین(ع) از راه دور و نزدیک در حد
تواتر معنوی(4) و دست کم در حد روایات مستفیض است(5)، این امر جای شکی باقی
نمیگذارد که زیارت آن امام همام از بزرگترین موجبات قرب الیالله است و
هیچ عمل مستحبی در فضیلت به پای آن نمیرسد. امامان اهل بیت(ع)، هم در
گفتار و هم در رفتار بر این موضوع مهم تأکید کردهاند، آن بزرگواران از هر
فرصت و به هر بهانه بهره میجستند تا یاد و خاطره حضرت سیدالشهداء و
اصحابش زندهتر و پویاتر شود و غبار گذر زمان و سایه سنگین دشمنیها بر آن
ننشیند و نیفتد.
تذکرات اخلاقى
زائر مىبایست یکسرى بایدها و نبایدهاى اخلاقى و تربیتى را در مدت سفر خود رعایت نمایدکه از آنها به «منشور اخلاقى تربیتى زائر» تعبیر مىشود. که ذیلا تقدیم مىگردد:
سعه صدر و تحمل سختیها و کمبودها
روشن است که سفر به کشور عراق و دورى از وطن و حضور گسترده زائران در ایام اربعین، مشکلات و سختیهایى را بهطور طبیعى به همراه دارد، بنابراین زائر با آمادگى روحى و روانى که از قبل در خود ایجاد مىکند و شناخت کافى و درک درستى که از شرایط و موقعیت ویژه ایام اربعین پیدا مىکند، باید در طول سفر، سعه صدر و بردبارى را پیشه خودکند و از بىتابى و گلایه از دیگران بپرهیزد.
عدم مزاحمت
سفر اربعین سفرى فشرده و جمعى است و زائر با دیگران در ارتباط است. محدودیتهاى مکانى براى استراحت، عدم وجود وقت مشخص براى خواب و بیدارى، ازدحام زیاد جمعیت، محدودیت فضاهاى زیارتى و سایر شرایط، همه زمینههایى را فراهم مىکند که اگر زائر اربعین توجه و دقت لازم را نداشته باشد، چهبسا موجب آزار و اذیت و ایجاد مزاحمت براى دیگران گردد و بهجاى تقرب به پروردگار و جلب توجه اهل بیت علیهم السلام، مرتکب گناه نیزگردد.
پرهیز از فعالیتهاى و حرکات غیرضرورى و منافى معنویت
سفر اربعین، سفرى معنوى با هدف زیارت عتبات عالیات و بهرهگیرى از مراسم اربعین سید الشهداء است، زائر راستین کربلا در طول سفر، تمام توجهش بر بهرهبردارى حداکثرى معنوى است و از هرگونه فعالیت غیرضرور و منافى معنویت از قبیل دور هم نشینى و گعدههایى که در آن غیبت وجود دارد، گشتن در بازار و خریدهاى غیرضرورى و مانند اینها پرهیز مىکند.
ایثار و دیگران را بر خود مقدم داشتن
کربلا سرزمین فداکارى و ایثار است و زائر اربعین حسینى به تأسى از امام حسین(ع) و یاران با وفایش سفر اربعین را به فرصتى براى نشان دادن میزان سنخیت و الگوگیرى از آنحضرت و یاران فداکارش تبدیل مىکند و جلوه هاى ایثار، گذشت و مقدم داشتن دیگران را در موقعیتهایى که شایسته و بایسته است، از قبیل صفهاى توزیع غذا، سوار شدن بر وسایل نقلیه، مکانهاى عبادت و زیارت و صفهاى جماعت و مانند اینها را به نمایش مىگذارد.
فرصت اربعین را غنیمت مىشمارد
سفر اربعین فرصت استثنایى معنوى را براى زائر فراهم مىکند که ممکن است دیگر براى او تا آخر عمر تکرار نشود. بنابراین زائر اربعین تمام توجه و تمرکزش را بر استفاده کامل از این فرصت قرار میدهد و از انجام فعالیتها و برنامههاى غیرضرورى پرهیز مىکند.
توجه به فلسفه و عظمت قیام امام حسین(ع)
زائر اربعین با هدف بهرهبردارى معنوى و تقویت باورهاى دینى و انس و ارتباط معنوى با اهل بیت علیهم السلام، بهویژه امام حسین علیه السلام به کشور عراق سفر مىکند، بنابراین در طول سفر از یاد سیدالشهدا و فلسفه و عظمت قیام آنحضرت و یاران با وفایش غافل نمىگردد.
سپاسگزارى
زائر از میزبانان بهویژه مردم شریف عراق، مسؤولین و دستاندرکاران کاروانها و همه کسانىکه بهنحوى به وى خدمترسانى دارند، سپاسگزارى مىکند.در ایام سفر اربعین افراد زیادى به عشق سالار شهیدان و به قصد تقرب الهى با طیب نفس به شکلهاى گوناگون از قبیل تهیه مکان استراحت، دادن غذا و پذیرایى و انجام هماهنگىهاى سفر، اخذ ویزا و هماهنگ کردن وسائل نقلیه و... به زائران اربعین خدمت مىکنند. شایسته است زائر اربعین ضمن نادیده گرفتن کمبودها و نقایص، صمیمانه از همه کسانىکه بهنحوى به زائران اربعین حسینى خدمت مىکنند، سپاسگزارى نماید.
اهتمام به بهداشت محیط و نظافت فردى
وجود جمعیت زیاد و محدودیت خدمات بهداشتى و کثرت پذیرایى، بهطور طبیعى زمینه بروز برخى مشکلات و نارسایىهاى بهداشتى را فراهم مىکند. زائر اربعین ضمن حفظ بهداشت فردى، به بهداشت محیط پیرامون خود توجه ویژه دارد و از هرگونه اقدامى که موجب آلودگى محیط پیرامون گردد، پرهیز مىکند.
پرهیز از اسراف و زیادهروى در خوردنىها و آشامیدنىها
یکى از جلوههاى زیباى سفر اربعین، تجلى ایثار و مهماننوازى و سخاوتمندى مردم عراق است که با انواع خوردنىها و آشامیدنىها با اشتیاق و گاها با اصرار و التماس از زائران اربعین پذیرایى مىکنند. زائر اربعین ضمن رعایت آداب میهمانى و احترام به پذیرایىکنندگان، از هر نوع اسراف و پرخورى پرهیز مىنماید.
حفظ شأن زائر ایرانى
زائر اربعین از جمهورى اسلامى، شأن و جایگاه خود را مطابق با انتظاراتى که از جمهورى اسلامى ایران بهعنوان امالقراى جهان اسلام مىرود، حفظ و از هر نوع رفتار خلاف شأن دورى مىکند.
در ایام اربعین حسینى زائرین کشورهاى مختلف بهویژه از مناطق مختلف کشور عراق با جمعیت چند میلیونى شرکت مىکنند، بىتردید زائران جمهورى اسلامى بهخاطر موقعیت خاصى که ایران اسلامى دارد، شأن و جایگاه ویژهاى نزد سایر زائرین دارند و آنان انتظارات ویژهاى از زائران دارند، ازاینرو زائر ایرانى مىبایست در طول سفر مراقب رفتارها و نوع تعامل خود با دیگران بهویژه زائران غیرایرانى و مرد م شریف عراق داشته باشد و از خود الگوى کاملى از یک زائر راستین اربعین آنگونه که در شأن زائر جمهورى اسلامى ایران است، بروز دهد.